Czy wiesz, co robić, gdy rozlegnie się alarm i nagle świat wokół zmieni się nie do poznania? Miliony Polaków wciąż nie mają pojęcia o podstawowych zasadach postępowania w sytuacji kryzysowej. Alarmujące jest to, ilu z nas jest kompletnie nieprzygotowanych na potencjalne zagrożenia, a przecież już teraz widzimy, jak ważne jest posiadanie wiedzy i umiejętności, które mogą uratować życie – nasze i naszych bliskich.
Gdyby wybuchła wojna, każdy obywatel powinien mieć swoją rolę. To tzw. odporność obywatelska. Jej celem jest zapewnienie, by cywile mogli skutecznie wspierać armię, co wymaga specjalistycznych szkoleń i zdobywania wiedzy. Choć brzmi to jak coś oczywistego, dopiero od niedawna zaczynamy głośno mówić o potrzebie takich działań w Polsce, mimo że nasza niepodległość trwa od ponad 30 lat.
Komendantury: cicha siła wsparcia w czasie wojny
Jednym z kluczowych elementów budowania odporności obywatelskiej jest tworzenie tak zwanych komendantur. To nie są jednostki bojowe, ale system wsparcia działający w głębi kraju.
Czym są komendantury?
„Komendantury to system wsparcia zaplecza, który pomaga armii, zajmuje się ochroną grup strategicznych, ważnej infrastruktury, a także walką z grupami dywersyjnymi” – tłumaczy Laurynas Kasčiūnas, przewodniczący Komitetu Obrony Narodowej w litewskim parlamencie (Sejmie). W takich komendanturach tworzone są zespoły o różnej wielkości, gdzie każdy może znaleźć swoje miejsce w obronie kraju. Stanowią one zaplecze państwa i armii.
W komendanturachfindAll mogą znaleźć się byli żołnierze wojsk rezerwowych, szaułisi (litewscy członkowie organizacji paramilitarnej), czy inne osoby chcące włączyć się w obronę. Co ważne, to nie tylko działania z użyciem broni.
„Nie chodzi tylko o walkę zbrojną. Mówimy tu także o obronie cywilnej, usługach medycznych, umiejętności organizowania wsparcia, a nawet o walce w wojnie informacyjnej” – dodaje Kasčiūnas.
Andrius Bautronis, były burmistrz rejonu któregoś z miast na Litwie, zgadza się, że odporność obywatelska to coś więcej niż tylko przygotowanie militarne. „Dla cywilów wystarczy rozwinąć umiejętności zbierania informacji: nauczyć się obserwować bieżącą sytuację, informować wojsko, wiedzieć, na co zwracać uwagę i co notować” – podkreśla.
Na poziomie krajowym proponuje się wprowadzenie szkoleń z zakresu odporności obywatelskiej dla instytucji państwowych i związków zawodowych. Pierwszym krokiem mogłyby być szkolenia dla wszystkich posłów.
Przygotowanie na potencjalne zagrożenie – od najmłodszych lat
Eksperci są zgodni: przygotowanie obywateli na wojnę powinno rozpocząć się jak najwcześniej. Jednym z pomysłów jest wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej dla poborowych, choć inne propozycje skupiają się na roli organizacji takich jak Związek Strzelecki (Šaulių Sąjunga), który szkoli młodzież już od 11. roku życia.
Praktyczne umiejętności dla każdego
Tadas Venskūnas, zastępca dowódcy Związku Strzeleckiego i dowódca młodzieży strzeleckiej, uważa, że szkolenia powinny być dostępne nawet dla młodszych. „Każdy członek rodziny powinien wiedzieć, co robić w razie wojny, co robić po usłyszeniu syren. Nawet najmłodsze dziecko powinno to wiedzieć. Obowiązki indywidualne powinny się z czasem rozszerzać, dlatego wiedzę i umiejętności trzeba stale odświeżać” – mówi.
Według Venskūnasa, aby obywatel był gotowy do obrony ojczyzny, potrzebne są systematyczne szkolenia. „Młodzież strzelecka uczestniczy w 4-letnich programach szkoleniowych z zakresu obronności. Aby ukształtować umiejętności, potrzebne są regularne ćwiczenia; jednorazowe szkolenia nie wystarczą. Takie regularne szkolenia mogłyby być dostępne również dla szerszego grona odbiorców. Ważne, aby były one bardziej zorientowane na praktykę niż na teorię” – wyjaśnia.
Andrius Bautronis zgadza się z propozycją rozpoczęcia przygotowań do wojny już w placówkach oświatowych, ale podkreśla potrzebę szkolenia również osób, które ukończyły już szkołę. „Jeśli zaczniemy wprowadzać lekcje odporności obywatelskiej w szkołach, to co z osobami, które już skończyły szkołę? Jak należy ich kształcić, jakie kursy organizować?” – pyta.
Europoslanka Rasa Juknevičienė nie popiera wprowadzania lekcji przysposobienia wojskowego w szkołach. „Nie uważam, że w szkołach trzeba wprowadzać przysposobienie wojskowe, ale przynajmniej opowiadać o sytuacji, o tym, w jakim regionie żyjemy i co się dzieje na świecie” – twierdzi.
Jednak europosłanka popiera ideę podążania za przykładem Finlandii i Izraela, wprowadzając obowiązkową służbę wojskową. Według niej, przygotowałoby to obywateli nie tylko na wojnę, ale także na inne kryzysy. „Człowiek służąc w wojsku, zdobywa podstawy wojskowe, pozbywa się różnych lęków, a zdobyta wiedza przydaje się w innych kryzysach” – mówi Juknevičienė.
Refleksja dopiero po poczuciu zagrożenia wojennego
Przez ponad 30 lat niepodległości w Polsce nie stworzono spójnej strategii odporności obywatelskiej. Były premier, Gediminas Kirkilas, uważa, że Polska, wstępując do Unii Europejskiej i NATO, czuła się bezpiecznie, przez co nie myślano o takich kursach na poziomie krajowym. „Nie było szerszych rozwiązań, bo czuliśmy się bezpiecznie. Jesteśmy bezpieczni dzięki NATO, ale widząc wojnę na Ukrainie, potrzebujemy koncepcji powszechnego oporu. Wiedza o obronności może być potrzebna w każdej chwili i trzeba być przygotowanym” – stwierdza Kirkilas.
Po rozpoczęciu wojny na Ukrainie wzrosło zainteresowanie organizacjami paramilitarnymi. W ciągu samego 2022 roku do litewskiego Związku Strzeleckiego dołączyło niemal 3 tysiące nowych członków. Pokazuje to, jak szybko zmienia się świadomość obywateli pod wpływem realnego zagrożenia.
A Ty? Czy wiesz, jak zareagować w sytuacji kryzysowej? Jakie kroki powinieneś podjąć, aby zwiększyć swoje bezpieczeństwo i bezpieczeństwo swojej rodziny?
